Etiketten lezen van paardenvoeding, of het lezen van uitslagen van ruwvoeranalyses lijkt lastiger dan het werkelijk is. Dit is het eerste artikel over het  beter begrijpen van termen, afkortingen en eenheden die gebruikt worden in de wereld van de paardenvoeding.

Er zijn verschillende eenheden in omloop om de energiewaarde van voer aan te geven. De standaard eenheid voor energie is Joule. Met de verbrandingswarmte van een chemische stof kun je aangeven hoeveel energie er vrijkomt bij de verbranding van die stof. Dit geldt voor brandstoffen als aardolie, aardgas, maar ook voor voedsel. Een kubieke meter aardgas verbranden levert 32 MJ aan energie, maar butaan levert bijvoorbeeld bijna vier keer zoveel warmte per kubieke meter. Zo kun je verschillende stoffen met elkaar vergelijken en zien hoeveel energie ze bevatten. Voor voeding wordt dit vaak gedaan in kilocalorieën, een verouderde eenheid. Voor diervoer wordt weer een andere eenheid gebruikt.

Als je een kilo hooi in de kachel stopt, verbrandt de organische stof die erin zit (koolhydraten, vetten en eiwitten), de mineralen blijven als as over. De warmte die vrijkomt is de verbrandingswaarde. Als een kilo hooi in een paard verbrand wordt, wordt niet alle energie die erin zit eruit gehaald. Een deel zal onverteerd het paard verlaten, in de urine en mest. Ook is er energie nodig voor het verteringsproces. Wat er na aftrek nog overblijft noem je de netto-energie. De netto-energie is beschikbaar voor ‘onderhoud’ (in leven blijven, jezelf warm houden, processen op gang houden) en energie die gebruikt wordt bij beweging. Op verpakkingen zie je soms staan Energie (DE) en Energie (ME), beide getallen zijn nog niet de netto beschikbare energie. DE is de verteerbare energie, na aftrek van de energie die onverteerd in de mest terecht gekomen is. ME is de metaboliseerbare energie, maar hier moet nog de energie voor het voeropname vanaf.

Daarom zijn de waarden voor DE hoger dan die voor ME en beide zeggen niet zo heel veel over wat er daadwerkelijk beschikbaar is voor het paard. Daarvoor zijn VEP en EWpa:

VEP

VEP is een oudere eenheid om de energiewaarde van een paardenvoer aan te geven. Dit was afgeleid uit onderzoeken naar andere graseters, maar dit waren herkauwers, waardoor er voor paarden niet altijd even goede getallen uit kwamen. VEP is een eenheid die gerelateerd is aan de energiewaarde van een kilo gerst. 1000 VEP komt overeen met 9,41 MJ/kg gerst.

In het VEP systeem werd bij jonge dieren ook uitgegaan van een berekening die er voor zorgde dat jonge dieren snel groeiden. Voor de vleesindustrie misschien handig, maar voor paarden niet: Na onderzoek bleek dat een te snelle groei van jonge paarden leidt tot meer kans op osteochondrose. De normen zijn daarom aangepast.

EWpa

De EWpa waarde is meer afgestemd op de vertering van paarden. Deze eenheid kom je nu ook steeds meer tegen op verpakkingen van voeding en in ruwvoeranalyses. EWpa is gerelateerd aan de energie die in een kilo haver zit. Het is eigenlijk een percentage. Een getal van 0,57 wil zeggen dat het betreffende voer 57% van de energiewaarde heeft van haver. 1 kilo haver heeft een energiewaarde van 8,93 MJ/kg.

Omrekenen

Als je VEP en EWpa in elkaar wilt omrekenen is dat best lastig. Je kunt het vergelijken met het omrekenen van centimeter naar inches, het zou handiger zijn als iedereen dezelfde eenheid zou gebruiken!

Een omrekening bij benadering:

(VEP : 1000) x 0,95 = EWpa

Grofweg kun je het getal voor VEP delen door 1000. Als je de andere kant op wil is de berekening ongeveer:

(EWpa x 1000) x 1,05 = VEP

Makkelijker:

De factor 1000 is in feite nauwkeurig genoeg.

Als chemicus en docent natuurkunde blijf ik het raar vinden dat in de diervoeding niet gewoon gewerkt wordt met de standaardeenheid Joule. Een kilo haver of een kilo gerst is ook niet van exact constante samenstelling. Daarvoor waren nou juist de standaard eenheden uitgevonden, zodat er ook geen verwarring meer kan ontstaan over inches en centimeters. We zeggen tenslotte ook niet ‘ik fiets met 10% van de gemiddelde autosnelheid’ of ‘het wordt morgen een warme dag; 1,4x de gemiddelde kamertemperatuur’.

De voedingscalculator van paardnatuurlijk werkt nog met de oudere eenheid VEP, maar deze is dus nu gemakkelijk om te rekenen naar EWpa.

http://www.paardnatuurlijk.nl/cgi-bin/voeding.cgi

Meer lezen?

https://www.vlaanderen.be/nl/publicaties/detail/voeding-van-paarden