Met enige regelmaat worden we door paardeneigenaren gebeld die met hun handen in het haar zitten, omdat hun paard bevangen is. We bespreken dan altijd de mogelijkheden die er zijn om een paard zo snel mogelijk weer op de been te krijgen. We hebben voor die eigenaren een korte folder gemaakt met onderstaande informatie. Hoefbevangenheid hoeft niet het einde te betekenen met de juiste aanpak, maar je moet wel realistisch blijven.

Een hoefbevangen paard loopt op eieren of staat zelfs met de voorbenen helemaal naar voren en wil nog amper lopen. Bij hoefbevangenheid is de verbinding tussen het hoefbeen en de hoefwand losgelaten. Door veeartsen en hoefsmeden wordt dit ook wel hoefbeenkanteling genoemd, maar eigenlijk is het de hoefwand die losscheurt van het hoefbeen.

HOEFBEVANGENHEID IS GEEN OP ZICH STAANDE ‘ZIEKTE’ MAAR ALTIJD EEN GEVOLG VAN EEN PROBLEEM ELDERS IN HET PAARDENLICHAAM!

Er kan een boek vol geschreven worden over alle mogelijke oorzaken van hoefbevangenheid, maar de meest voorkomende oorzaken zijn:

  • Spijsverteringsproblemen a.g.v. teveel suikers en zetmeel in één keer
  • PPID (cushing) ppidbijpaarden.nl
  • Insulineresistentie
  • EMS (equine metabool syndroom)

Eerste hulp bij hoefbevangenheid:

  • Haal het paard van het gras
  • Zet hem in een paddock met liefst nat zand
  • Sluit het paard NIET op in een stal (ook niet alleen maar ’s nachts)
  • Voer arm hooi
  • Verstrek een liksteen
  • Laat het paard alleen bewegen als hij dat zelf wil
  • Bel een natuurlijk bekapper en laat het paard bekappen
  • Gebruik als het kan hoefschoenen om verlichting te geven
  • Geef het paard magnesiumchelaat en equilife formula 4 feet of pavo vital om het paard en de hoef gezond te houden
  • Bij hoefbevangen paarden ouder dan 12 jaar raden wij een bloedonderzoek naar PPID aan
  • Koel de hoeven met ijswater in de acute fase; ijsblokjes uit de vriezer stukslaan in een theedoek en met water in een hoefzak om de voeten doen
  • Laat je ruwvoer analyseren om te bepalen of weken in water (uitspoelen van suikers) nodig is, of dat er armer hooi verstrekt moet worden en of het hooi wel de juiste voedingswaarde heeft
  • Laat eventueel röntgenfoto’s maken van de hoeven
  • Als het paard overgewicht heeft, laat het paard afvallen met beleid. (Te snel afvallen kan ook tot problemen leiden)
  • Als het paard weer comfortabel en pijnloos kan bewegen zet het paard op lichte training; vijf keer per week een kwartier draven, met vijf minuten in- en uitstappen. Dit verhoogt de insulinegevoeligheid en voorkomt een nieuwe aanval van bevangenheid

Bekapping

Bij de bekapping moet de hoefwand in het toongedeelte vrij gehouden worden van druk. Dat betekent dat u in het begin de bekapper zeker eens in de drie weken moet laten langskomen. Indien mogelijk moeten ook de hielen lager gezet worden zodat het hoefbeen weer parallel met de grond komt te staan. Een hoef groeit ongeveer 9 mm per maand, dus het duurt even voordat er weer gezonde, voldoende sterke hoefwand uitgroeit. Het is net als met een blauwe nagel, de ongezonde hoefwand zal moeten uitgroeien.

 

Bij hoefbevangenheid scheurt de wand los van het hoefbeen, de lamellen zijn niet meer in staat om een stevige binding tussen hoefwand en hoefbeen te vormen. Het hoefbeen gaat drukken op de zool en dat is zeer pijnlijk. Op röntgenfoto’s is dit losscheuren te zien als een ‘kanteling’. In het geval van een sinker ligt het anders. Dit is veel lastiger te herkennen. Ogenschijnlijk is er weinig aan de hand er is geen ‘kanteling’ te zien op de röntgenfoto’s, alleen een daling van het hoefbeen in de hoornschoen. Dit wordt niet altijd herkend! Bij de zool is een bolling zichtbaar, of andere verschijnselen direct onder het hoefbeen in de zool, soms wordt het hoefbeen zichtbaar door de zool heen, of een deukje in de hoefwand bij de kroonrand. Een sinker is een heftig probleem, dit kan alleen behandeld worden in overleg met een veearts en het perspectief is veel slechter. Bij het bekappen moet niet teveel van de teen afgehaald worden en de ogenschijnlijk dubbele zool moet beslist met rust gelaten worden. Een paard met een sinker moet in hoefschoenen met pads gezet worden.

Voor gezonde hoeven moet een paard bewegingsvrijheid hebben, daarom kunnen wij niets voor een paard en zijn hoeven betekenen als het paard enkele of meerdere uren per etmaal op stal staat. Daarbij:

BEKAPPEN KAN DE OORZAAK VAN DE HOEFBEVANGENHEID NIET WEGNEMEN!

Paarden die met tussenpozen van 8 weken of langer bepakt worden, hebben grotere kans op hoefbevangenheid dan paarden die regelmatiger bekapt worden. Ook het herstel van bevangenheid gaat minder vlot als paarden niet regelmatig bekapt worden. Mijn advies is om na de eerste bekapping na drie of vier weken weer te bekappen en het eerste half jaar een frequentie aan te houden van vier weken en daarna maximaal zes weken.

Als de oorzaak van de bevangenheid ligt in de voeding (en overgewicht) dan verbetert het paard na enkele weken na aanpassing van voeding (dieet!), huisvesting en bekapping. Veel paarden met hoefbevangenheid zijn te dik en zijn insuline resistent. Helaas wordt nog steeds vaak geadviseerd dat paarden onbeperkt hooi moeten kunnen eten. Shetlanders, haflingers, tinkers en andere eet-graag rassen stoppen niet vanzelf met eten. Een shetlanders heeft genoeg aan 4-5 kg hooi per dag, een e-pony aan 8-9 kg en een KWPN-er aan 12-13 kg hooi per dag. Dit kun je afwegen met een personenweegschaal waar je met en zonder hooi in een hooinet op gaat staan. Geef het hooi in porties en zorg dat het paard of de pony aan wilgentakken of populierentakken kan knagen als het eten op is. Wil je exact weten hoeveel je paard of pony aan hooi nodig heeft kijk dan op deze voedingscalculator.

Uit onderzoek blijkt dat paarden die aangekomen in gewicht, dubbel zoveel kans hebben op hoefbevangenheid, dan hun soortgenoten die op gewicht blijven.

PPID/EMS

Hoefbevangenheid wordt in 90% van de gevallen veroorzaakt door een hormonaal probleem: PPID en/of EMS. 

Sinds een paar jaar weten we dat PPID bij paarden ouder dan 12 een belangrijke rol speelt. Van alle hoefbevangen paarden ouder dan 15 jaar is 70 tot 90% veroorzaakt door PPID. Het is dus aan te raden om paarden ouder dan 12 jaar, die bevangen zijn geraakt te testen op PPID, voor PPID is het medicijn prascend beschikbaar. Voor de behandeling van hoefbevangenheid die samenhangt met PPID is het medicijn een onmisbaar hulpmiddel voor genezing. Kruiden kunnen niet de verhoogde acth-waarde omlaag brengen!

Verbetert het paard niet of nauwelijks in enkele weken dan moet verder gezocht worden naar de onderliggende oorzaak door een veearts: Bloedonderzoek van het paard op lever- en nierfuncties, PPID (ACTH bepaling) en insulineresistentie wordt dan door ons geadviseerd. Voor paarden die jonger zijn dan 15, of waarbij PPID is uitgesloten en die maar moeizaam opknappen na aanpassing van voeding en huisvesting is het aan te raden om een glucose en/of insulinebepaling te laten doen, al dan niet gecombineerd met een glucosetolerantie-test.

Voor insuline resistentie en EMS zijn helaas geen medicijnen beschikbaar. Er zijn wel experimenten gedaan met metformine, een medicijn tegen diabetes type 2, maar er is nog te weinig onderzoek gedaan om hierover een uitspraak te doen. Het enige wat echt werkt is een strikt dieet gecombineerd met beweging.

Bij EMS is de insuline- en suikerstofwisseling verstoord, dat kan samenhangen met insulineresistentie. Met beleid afvallen en meer beweging zullen hierbij helpen. Zowel EMS als IR worden veroorzaakt doordat het paard teveel eet en te weinig beweegt. Bij IR is de suikerstofwisseling met name ontregeld en bij EMS komt daar nog een verstoorde vetstofwisseling bij.

Ruwvoer analyse

We adviseren verder om indien mogelijk een analyse te laten maken van het ruwvoer: http://www.pavo.nl/essentials/producten/ruwvoer-quickscan De voedingswaarde, eiwitgehalte en suikergehalte worden dan bepaald, voor ongeveer 25 euro. Een totaal analyse kan gemaakt worden door http://eurofins-agro.com/nl-nl/product/voederwaarde/equifeed Hiermee kunnen ook alle mineralen bepaald worden. De prijs hiervoor ligt op ongeveer 120 euro. Bij twijfel over je ruwvoer check dan een tweede keer m.b.v. de quickscan, deze is net zo duur als twee zakken biks en je bespaart je een hoop ellende als het ruwvoer toch ongeschikt blijkt te zijn (veeartskosten!)

Supplementen

Stop direct met het voeren van alle kruiden en supplementen en beperk je tot één breed spectrum supplement als ondersteuning bij het afvallen. Een geschikt aanvullend supplement is http://www.paardnatuurlijk.nl/webwinkel/equilife.htm Een goedkoper, maar iets minder goed alternatief is pavo vital: https://www.pavo.nl/vital

Een nieuw supplement is Nutraxin, dit is alleen verkrijgbaar via de veearts. Het bevat fructo-oligosacchariden en in wetenschappelijk onderzoek is daarvan aangetoond dat het de insulinegevoeligheid van paarden met obesitas kan verbeteren.

Er zijn ook veel onzin supplementen op de markt, van bijvoorbeeld Glucobalance is niet wetenschappelijk aangetoond dat het werkt. De ingrediënten zijn voornamelijk groenten en tuinkruiden. Er wordt wel geschermd met een onderzoek, maar dit berustte op subjectieve metingen en waarneming door eigenaren en geen objectieve meetwaarden zoals bloedsuiker en insulinewaarden. Het bijvoeren hiervan zal misschien niet schadelijk zijn, maar het geeft wel een gevoel van schijnveiligheid en het risico bestaat dat een paard te vroeg of teveel gras gevoerd wordt omdat gedacht wordt dat de glucobalance een medicijn zou zijn.

Onthou wel dat geen enkele pil of poeder EMS of IR kan oplossen. Het enige wat écht werkt is een strikt dieet in combinatie met beweging.

Beweging

Uit recent wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat paarden die lage intensiteitstraining kregen bovenop hun strikte dieet veel meer verbeterden in hun insuline gevoeligheid dan de paarden die alleen maar op dieet stonden. Beide groepen vielen evenveel af, maar de insulinegevoeligheid bij de paarden die licht getraind werden nam toe. Het blijkt dat vijf keer per week een training van een kwartier draven, voorafgegaan door vijf minuten stap en afgesloten met vijf minuten stap, al voor deze enorme verbetering kan zorgen. Dus steek liever je tijd en geld in beweging van je paard dan in poeders en pillen. De afslank-wonderpil bestaat nog steeds niet en een pil of poeder kan nooit beweging vervangen.

In Nederland voeren we van alles bij, omdat we bang zijn dat paarden wat tekort krijgen, maar het enige werkelijke enorm grote tekort is een bewegingstekort.

Hieronder een grafiek met de resultaten van het onderzoek. Op de y-as de insulinegevoeligheid, de rondjes, vierkantjes en driehoeken zijn de onderzochte paarden binnen de groepen.

In een nog recenter onderzoek is gebleken dat zelfs als je dieet óf beweging met elkaar vergelijkt dat meer beweging er beter af komt dan alleen dieet. Beide groepen vielen evenveel af, maar de insuline gevoeligheid van de paarden die meer beweging kregen verbeterde wel en bij alleen dieet niet. Bij dit onderzoek moesten de paarden afwisselend stappen en draven (in totaal 30 minuten stap en 30 minuten draf), vijf dagen per week.

Kortom; heb je een insulineresistent paard, die nog niet hoefbevangen is, zet hem aan het werk!

Gras

Een paard dat hoefbevangen is, mag minimaal een jaar niet op vers gras, tot het paard hersteld is. Daarna kan voorzichtig geprobeerd worden of grazen weer mogelijk is, vanaf eind mei. Hou goed de fructaanindex in de gaten en haal het paard van het gras als de index aangeeft dat er verhoogd risico is. Let op de index neemt geen neerslag mee in de berekening, dus bij extreme droogte kan het gras ongeschikt zijn om op te grazen ook al geeft de index veilig aan. Voor Android is een app verkrijgbaar onder de naam ‘Paard Natuurlijk’ voor i-phone is er ook een app beschikbaar, onder de naam ‘laminitis‘. In sommige gevallen moet een paard de rest van zijn leven van het gras gehouden worden.

Alternatieve geneeswijzen

Jaime Jackson de grondlegger van natuurlijk bekappen zegt het volgende over de inzet van alternatieve geneeswijzen bij hoefbevangenheid (boek ‘founder prevention and cure the natural way’ ) pagina 129

“Mijn advies is om elke vorm van alternatieve geneeswijzen te mijden bij de behandeling van hoefbevangenheid. Gebruik geen acupuntctuur, gebruik geen magneten*, gebruik geen massage, lymfe drainage, chiropractie of osteopathie om hoefbevangheid of andere hoefgerelateerde problemen te behandelen. Geef geen reinings- of ontgiftingskuur, vermijd kruiden en voedingssupplementen, waarvan niet bewezen is dat ze volstrekt veilig zijn en werkzaam zijn bij paarden. Vermijd elke vorm van holistische therapieën die gebaseerd zijn op mensen. De reden dat ik kies voor deze harde lijn is 1. Ik heb geen enkel bewijs dat deze therapieën werken bij paarden 2. Ik ben bezorgd dat een aantal van deze middelen serieus een verkeerde wisselwerking hebben met het natuurlijke helingsproces van het lichaam van het paard. 3. Het is verleidelijk om met een natuurlijk middel het gebrek aan goede huisvesting en voeding te proberen te compenseren (paarden blijven op stal staan maar krijgen wel een ‘natuurlijk’ middeltje). 4. Menig klant die bij mij aanklopte in pure wanhoop, had al alle alternatieve geneeswijzen geprobeerd voor hun paard, zonder succes.”

Deze harde opstelling m.b.t. alternatieve geneeswijzen kan ik alleen maar onderschrijven. Het is ontzettend gevaarlijk als mensen allerlei middeltjes gaan uitproberen op hun paard onder het mom van ‘baat het niet dan schaadt het niet’. Er is namelijk níet bekend of het middel werkzaam is en zo ja wat de bijwerkingen zijn. Van bepaalde kruiden is bekend dat ze een wisselwerking kunnen hebben met reguliere medicijnen. Dat een middel ‘natuurlijk’ is, is geen enkele garantie dat het ook veilig is. Vingerhoedskruid is absoluut dodelijk.

Ook bestaat het gevaar dat mensen kruiden en andere alternatieve middelen gaan gebruiken in plaats van reguliere medicijnen. Zo ben ik herhaaldelijk mensen met hoefbevangen paarden tegengekomen die PPID hadden en na enige tijd prascend toch weer inruilden voor kruiden en het paard gaan dan vrijwel meteen bergafwaarts. Bij PPID heb je wisselende waardes gedurende het seizoen, dus het kan LIJKEN alsof het paard geen prascend meer nodig heeft in de maanden dat de ACTH waarde laag ligt. Echter in augustus begint de waarde alweer te stijgen om in september en oktober tot een hoogtepunt te komen. Stop nooit met prascend, PPID is niet te genezen, verhoogde ACTH waardes richten schade aan aan organen en de hoeven. Bedenk dat hoefbevangenheid cumulatief is; de schade stapelt zich op. Stoppen met prascend en dan opnieuw bevangen betekent opnieuw onherstelbare onomkeerbare schade aan de cellen in de kroonrand, totdat het paard niet meer kan herstellen van z’n bevangenheid en dan inslapen nog als enige optie rest. Bevangenheid door PPID kan enkel en alleen maar met prascend worden behandeld, ook wanneer het paard weer hersteld is. Jaarlijks opnieuw de ACTH waarde laten bepalen en daar de dosering op aanpassen is wel aan te bevelen.

Extra info:

Meer informatie kunt u vinden op www.hoefnatuurlijk.nl onder ‘problemen’. De website www.paardnatuurlijk.nl biedt alle belangrijke informatie op het gebied van de juiste voeding voor paarden. Check bij een paard dat gevoelig is voor hoefbevangenheid de fructaanindex van paardnatuurlijk. Deze is ook als app voor andriod beschikbaar.

Zie www.paddockparadijs.nl voor een huisvestingssysteem zonder begrazing, maar met voldoende bewegingsvrijheid en hooi als ruwvoer.

http://www.paardnatuurlijk.nl/cgi-bin/voeding.cgi

https://www.ppidbijpaarden.nl

fructaan apps

I-phone https://itunes.apple.com/nl/app/laminitis/id470531169?mt=8

andriod https://play.google.com/store/apps/details?id=nl.paardnatuurlijk.app&hl=nl

Onderzoek insulinegevoeligheid dieet + beweging: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30520164

Onderzoek insulinegevoeligheid dieet versus beweging: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0737080619300280