De tijden van klakkeloos standaard eens in de zes a acht weken ontwormen zijn gelukkig voorbij. Dit oude ontwormingsbeleid heeft tot versnelde resistentie geleid van een aantal wormen. Dat betekent dat bepaalde ontwormingsmiddelen niet meer, of slechter werken. In een verstandig ontwormingsbeleid worden mestonderzoek en de inzet van chemische ontwormingspasta’s gecombineerd. Door het monitoren van de eitjes in de mest kun je strategisch ontwormen, waardoor je zo min mogelijk hoeft te ontwormen, maar wel zo vaak als nodig is. Een paard wormvrij krijgen lukt niet en is ook niet nodig. Een gezond paard kan prima tegen een lage wormdruk. Voor oude paarden en jonge dieren liggen de feiten anders en die laten we in dit artikel buiten beschouwing.

Wormonderzoek doen is iets wat daarbij een ontzettend handig middel is, maar eitjes tellen in mest kan nooit een goed ontwormingsbeleid in z’n geheel vervangen. Het handige aan mestonderzoeken is dat je zo vaak als je wilt kunt monitoren hoe je paard ervoor staan en je kunt ook zien of het ontwormingsmiddel gewerkt heeft en hoe lang het werkt. Er zitten wel wat haken en ogen aan ei-tellingen in de mest. Er is geen een op een relatie tussen het aantal getelde eitjes in de mest en het aantal wormen in de darmen, maar het is zeer zeker wel een indicator waar je wat mee kunt. Van sommige soorten wormen leggen de vrouwtjes meer eitjes dan van andere soorten. Larven en mannetjes leggen helemaal geen eitjes. Het verschilt per paard, per leeftijd, per immuunsysteem, eetgewoontes of een paard ontwormd moet worden. Er zijn aanwijzingen dat paarden met PPID sneller een hogere ei-uitscheiding hebben en sneller herbesmet raken en dus zijn er bij deze paarden weer sneller meer eitjes in het mestonderzoek terug te vinden.

Een chemisch ontwormingsmiddel is niet schadelijk voor de darmflora, een te groot aantal wormen in de darmen is wel schadelijk! Het woord ‘chemisch’ wordt vaak gebruikt voor vieze enge dingen uit fabrieken, maar alles om je heen is chemie. Het water uit de kraan is ook chemie, want het bestaat voornamelijk uit watermoleculen. Een kruid is niet per definitie vriendelijker of beter; als je paard taxus eet gaat hij dood. Er zijn tot op heden nog geen kruiden gevonden die ingezet kunnen worden als effectief ontwormingsmiddel. Een ‘weerstandsverhogende kruidenpasta’ is niet effectief, want om de weerstand van een paard op peil te houden is het zaak om het aantal wormen in de darmen beheersbaar te houden. Een paard kan flink ziek worden van een fikse wormbesmetting. Een kruidenpasta doodt geen wormen en is dus niet effectief in het bestrijden van wormen. Kortom een ‘chemisch’ middel is echt noodzakelijk!

Een van de werkbare adviezen is; na het weideseizoen, aan het begin van de winter, te ontwormen met ivermectine en eens per twee jaar ook een middel tegen lintworm. De rest van het jaar, van maart tot en met oktober, kunnen gezonde paarden gemonitord worden aan de hand van mestonderzoek en op basis van de uitslag wel of niet te ontwormen.

Zelf mest onderzoeken is geen raketwetenschap, bovendien is het voor mestonderzoek van belang dat de mest zo vers mogelijk is. Als je minimaal één goed oog hebt om door een microscoop te kijken en kunt tellen kom je al een heel eind. Het klaarmaken van een mestmonster is qua moeilijkheid te vergelijken met het klaarmaken van deeg voor een cake. Als je de procedure volgt en de juiste hoeveelheden afweegt kan er weinig misgaan. Bovendien kun je als eigenaar de mest zo vaak als je wilt onderzoeken, zonder dat de kosten enorm hoog gaan oplopen. De kosten van een dagcursus heb je er zo uit.

Via www.wormtest.nl worden cursussen aangeboden op verschillende locaties door heel Nederland, of kun je een praktijkdag organiseren op je eigen locatie. Om een zo betrouwbaar mogelijke uitslag te krijgen is het van belang dat de mest zo vers mogelijk is, nog een goede reden om het zelf te leren. Direct van je paard onder de microscoop. Als je onzeker bent kun je de eerste tijd ook nog mestmonsters naar je veearts brengen om te vergelijken.

De kleine en grote bloedwormeitjes en spoelwormen zijn aan te tonen met behulp van mestonderzoek. Horzellarven zijn niet te vinden in de mest, maar zijn vaak wel aan het eind van de zomer te vinden als eitjes op de vacht van het paard. Paarden likken de eitjes op en de larven overwinteren in de maag. Lintwormen zijn niet altijd op te sporen via de mest, maar wel via bloedonderzoek. Is dat een probleem? Nee, want alle wormen zijn te bestrijden met ivermectines, behalve de lintworm, daarvoor is een combinatiemiddel met praziquantel nodig. De spoelworm is ook toenemend resistent tegen ivermectine, nog werkende middelen zijn pyrantel en fendebendazole. Overleg bij een besmetting met spoelworm met je veearts wat de beste keuze is.

Behalve mestonderzoek en met het juiste middel op het juiste moment ontwormen, is het ook van belang om de infectiedruk zo laag mogelijk te houden. Regelmatig de mest verwijderen, de paarden omweiden of werken met stripbegrazing houden de herbesmetting laag. Een paddock paradise systeem is hier een zeer geschikte manier voor (zie www.paddockparadijs.nl). Wilde paarden zijn trouwens ook niet vrij van wormen, ondanks dat ze op hele grote stukken land leven, ze hebben toch hun voorkeursgebieden voor begrazen, waar logischerwijs ook gemest wordt en dus ook gemakkelijk besmetting plaatsvindt. Mestonderzoek bij vrijlopende paarden in de duinen heeft ook aangetoond dat zij besmet zijn met wormen.

Het algemeen aanvaarde principe van dit moment is om eenmaal per jaar na het weideseizoen (begin van de winter) te ontwormen met een middel met ivermectine en om het jaar dit te combineren met een middel met praziquantel tegen lintworm. Eventueel kan in overweging genomen worden om indien nodig een middel met moxidectine te gebruiken, dit doodt ook de ingekapselde wormen. Om resistentie uit te stellen wordt moxidectine niet aangeraden bij dieren ouder dan drie jaar, voor die paarden volstaat een middel met ivermectine. Veulens jonger dan 6,5 maanden mogen niet ontwormd worden met moxidectine.

Met ontwormen is er wel een risico dat als een paard een hoge besmetting heeft dat er te veel wormen in één keer sterven en dat het paard hier koliek door krijgt. Overleg altijd met je veearts wat het beste middel is!

Op www.parasietenwijzer.nl is ontzettend veel informatie te vinden over de verschillende wormen, ziektebeelden en er is een handige beslisboom om te bepalen welk middel het beste is, waarbij ook rekening gehouden wordt met de kuddesamenstelling, grootte van het perceel etc.

Ontwormen: zo min mogelijk, maar zo vaak als nodig is!

Mede-auteur Martina Morlock

Bronnen:

www.wormtest.nl

www.parasietenwijzer.nl

www.paddockparadijs.nl

www.paardnatuurlijk.nl