Wilde paarden staan maar 20% van de tijd stil om te slapen of uit te rusten, stalpaarden staan bijna 90% van de tijd stil in hun box. Ook zijn wilde paarden meer dan de helft van de tijd aan het eten en krijgen stalpaarden vaak op vaste tijdstippen eten en zijn maar 15% van de tijd aan het eten.

Nu is het lastig om in een land als Nederland paarden nog in het wild te houden, maar groepshuisvesting is een goede manier om beter aan te sluiten bij de natuurlijke behoeften van een paard. Paarden hebben meer bewegingsvrijheid en kunnen de hele dag door eten. Ze zijn erop gebouwd om de hele dag door kleine beetjes te eten en niet om grote porties die twee of drie keer per dag gevoerd worden te verwerken, omdat ze relatief een kleine maag hebben in tegenstelling tot de mens.

Verder is de frisse buitenlucht dé oplossing voor het voorkomen en vaak zelfs genezen van (chronische) longproblemen bij paarden. Ook sluit groepshuisvesting goed aan bij de sociale behoeften van een paard: In boxen kunnen veel paarden elkaar alleen maar zien of aan elkaar snuffelen door de tralies.

In een groepshuisvesting kunnen paarden elkaar overal aanraken en dus kunnen ze elkaar ook ‘groomen’, wat heel belangrijk is voor paarden in het onderhouden van hun sociale contacten. Ze hebben ook de keus om op te trekken met de soortgenootjes die ze aardig vinden, ze hoeven niet langer een groot deel van de dag naast een soortgenoot te staan waar het paard zelf niet voor zou hebben gekozen.

Vooroordelen 

Rangordeproblemen, blessures, verwondingen, voernijd en modderige paarden. Dat is het beeld dat veel paardeneigenaren hebben bij groepshuisvesting in een kudde. Maar is dit in de praktijk ook echt zo? We vroegen het degenen die het probeerden.

Manege de Burght in Barneveld weDSCF2464rkt al meer dan twintig jaar met groepshuisvesting voor de dieren. Ongeveer vijftig paarden en pony’s staan hier in een kudde. De paarden hebben de beschikking over een ruime opgestrooide schuilstal, een verhard gedeelte met centrale voerplaats en een uitloop van ongeveer één hectare.

Alle paarden staan dag en nacht buiten, ook in de winter. “Natuurlijk worden ze bij ons viezer dan wanneer ze in een box staan, paarden rollen graag in de modder,” zegt Tjeerd Boelsma, eigenaar van de manege. “Zo’n modderlaagje op de paarden heeft ook een functie, daarmee kunnen ze zichzelf beschermen tegen vliegen en insecten.”

Problemen met de rangorde, gevechten, blessures en verwondingen komen weinig voor. Er wordt zoveel ruwvoer verstrekt dat ook de paarden lager in rangorde voldoende kunnen eten, de paarden bijvoeren met biks is ook niet nodig.

Doordat de paarden veel op harde ondergrond lopen komen been- en hoefproblemen zelden voor op manege de Burght. “De beweging op zo’n harde ondergrond stimuleert de doorbloeding in de hoeven en de benen, de meeste paarden staan zonder ijzers, maar de smid moet evengoed nog komen om te bekappen, omdat de hoeven harder groeien dan dat ze slijten, ondanks dat ze op beton staan.”

Door deze manier van huisvesten is ook het uitmesten een stuk makkelijker: “De paarden mesten voornamelijk daar waar ze eten, het uitmesten is daarom voor ons veel minder werk dan in gewone boxen, we schuiven met een trekker zo de mest van de betonplaat af.”

HIT-actiefstalsysteem

Een nieuwe ontwikkeling op het gebied van groepshuisvesting is de HIT-actiefstal. Op het terrein zijn voerautomaten verspreid die het hele etmaal door kleine hoeveelheden kracht- en ruwvoer verstrekken. Hierdoor blijven de paarden de hele dag door bewegen. Met deze voerautomaten kan ook de hoeveelheid voer per paard worden aangepast. Het voeren wordt door een centrale computer aangestuurd.

De computer stuurt niet alleen de voerdosering aan, maar registreert ook per paard hoeveel het gegeten heeft en hoe vaak. Al deze gegevens worden opgeslagen en kunnen worden uitgelezen. Om iedere voerautomaat staat een soort box. Hierdoor kan elk paard rustig eten zonder lastig gevallen te worden door andere paarden. Een slagboompje aan de achterkant gaat dicht zodra een paard aan het eten is, andere paarden kunnen het etende paard dan niet uit de box jagen. Als het paard klaar is met eten kan het zelf door een slagboompje aan de voorkant naar buiten en is er plaats voor de volgende eter.

Rik Steyn, eigenaar van stal Mansour, was de eerste in Nederland die overging op dit systeem, hij heeft nu ongeveer 50 paarden in de actiefstal staan, op een oppervlakte van bijna een halve hectare. “ “Toen ik het bedrijf van mijn vader overnam, stonden alle manegepaarden nog in stands. De pensionpaarden stonden in boxjes met luikjes naar buiten. Als het koud werd, deden we die dicht. Want anders zouden de paarden misschien verkouden worden”, lacht Steyn. “Nu weten we wel beter.”

Door lezingen van dierengedragsdeskundige Machteld van Dierendonck werd hij aan het denken gezet. Van Dierendonck wees op het belang van sociale contacten en bewegingsvrijheid voor paarden. “Ik houd van flink aanpakken. Dus op een dag besloot ik de muren in de ponystal eruit te slopen en er een groepsstal van te maken.” Dit ging helemaal mis. “De oppervlakte was te klein, de pony’s kregen enorme ruzie en de uitloop naar buiten werd in de winter een grote modderpoel. Uiteindelijk konden maar drie pony’s bij elkaar staan. De rest stond weer apart.”

Steyn wilde toch dat zijn paarden in een groep stonden. Op Equitana hoorde hij voor het eerst over de HIT-actief stal. Na het systeem bestudeerd te hebben besloot hij het erop te wagen. Een flinke investering later was de groepshuisvesting een feit. Even beleefde Steyn spannende tijden. “De eerste drie maanden vielen de paarden terug. Ze moesten wennen aan het nieuwe systeem. Ze waren erg moe. Maar voor de winter kwamen ze allemaal weer bij.”

Met de invoering van de HIT-actiefstal zijn de problemen van de eerdere poging tot groepshuisvesting opgelost: de paarden en pony’s staan op een groter oppervlak en de bodem is bedekt met een speciaal rooster zodat regenwater en urine gewoon weglopen, maar de paarden niet langer wegzakken. Ruzie over voer is er ook niet meer. “Ach, af en toe heb je weleens een krasje op de lak”, glimlacht Steyn.

Een aantal pensionklanten werd ook enthousiast na het zien van deze groepshuisvesting en op een enkeling na hebben ze allemaal hun eigen paard ondergebracht in de actiefstal. “De paarden werden rustiger, beter hanteerbaar en de manegepaarden vechten niet langer hun rangorde uit tijdens de lessen. Klanten halen niet zelf de paarden uit de groep, dit wordt voor ze gedaan, zodat ze de paarden zelf kunnen verzorgen en opzadelen.”

Bezweet naar buiten?

Ook deze paarden staan het hele jaar door dag en nachtbuiten. Dekens gebruikt Rik niet meer. “Natuurlijk raken de paarden wel bezweet in de winter, zeker wanneer ze met hun wintervacht in de binnenbak worden gereden, maar dit levert geen enkel probleem op. We stappen de paarden goed uit, vaak zijn ze dan nog wel nat, maar buiten drogen ze binnen twintig minuten op. Ze worden daar niet ziek van, want een wintervacht heeft dezelfde functie als een wollen zweetdeken, het zweet komt bovenop de haren te liggen en de huid blijft droog.”

Sinds de invoering van de groepshuisvesting komen ziektes als koliek, hoefbevangenheid en spierbevangenheid nagenoeg niet meer voor. “Er zijn twee paarden die nog wel stereotiep gedrag vertonen, dit gedrag hebben zij ontwikkeld toen ze nog traditioneel gehuisvest waren, maar zij zijn hieraan verslaafd geraakt en dit raken ze dus nooit meer helemaal kwijt. Het is wel veel minder geworden.”

Gezonder voor lichaam en geest 

“Een paard in het wild loopt soms wel 70 tot 80 kilometer per dag op zoek naar eten en drinken”, zegt Steyn. Volgens schattingen loopt een paard in een box ongeveer 800 meter per dag. Steyn schat dat de paarden in de HIT-actiefstal zo’n 10 kilometer per dag lopen. “Doordat de paarden hier constant bewegen, komen kreupelheden hier bijna niet meer voor.”

Terwijl Rik hierover vertelt wijst hij in de rijbak een bont paard aan dat opgetogen meeloopt in de les. “Dat paard daar heeft alles wat je je maar bedenken kan, hoefkatrolontsteking, verbening van het kraakbeen enzovoort, maar omdat hij nu constant kan bewegen in de actiefstal loopt hij weer goed mee, als hij nog in een box zou hebben gestaan, had hij waarschijnlijk niet meer geleefd.”

Bij de rondleiding door de HIT-actiefstal komt een vriendelijk paard naar ons toe. “Kijk dit is een Z-dressuurpaard geweest, dat is weggedaan, omdat hij niet meer te hanteren was. Hij was veel te heet, maar sinds hij hier staat is hij heel rustig geworden en loopt mee in de manegelessen. Hij heeft dan wel wat ‘krasjes op de lak’ opgelopen, maar dat vind ik geen enkel punt. Doordat de paarden beter hanteerbaar worden en niet langer hun rangorde uitvechten tijdens de lessen, bied je ook een stuk veiligheid aan de lesklant.”

Groepshuisvesting aan huis 

Niet alleen steeds meer manege- en pensionstaleigenaren stappen over op een vorm van groepshuisvesting, ook particulieren met paarden aan huis maken er gebruik van. Maria Leyten-van den Eijnden heeft voor haar paarden een voerautomaat aangeschaft. Haar vijf paarden, twee KWPN-ers en drie IJslanders, staan in een paddock met een schuilstal.

“Vroeger moest ik vier keer op een dag voeren, nu hoeft dat niet meer en kan ik ook makkelijker een dagje weg.” vertelt ze. Het zoeken naar een andere vorm van huisvesten begon 15 jaar geleden, toen een van haar paarden chronische bronchitis had gekregen en dat paard op advies van de veearts buiten moest worden gehuisvest.

“Nu staan alle paarden winter en zomer buiten, allemaal zonder dekens en ze gaan eigenlijk alleen maar ’s zomers in de schuilstal staan als er veel vliegen zijn.” Ook Maria merkte dat haar paarden eerst moesten wennen aan de groepshuisvesting, maar de paarden werden tevredener, makkelijker en niet meer zo agressief. “En met de verwondingen viel het ook erg mee, er waren wat oppervlakkige huidwondjes, maar ik vind groepshuisvesting niet riskanter dan een box, waar ze zich kunnen stoten of klem kunnen komen te liggen.”

Dit artikel is ook verschenen in het paardentijdschrift Amazone.

Internetsites met meer informatie over groepshuisvesting voor paarden:

www.paardnatuurlijk.nl

www.horsemanship.org

www.mansour.nl

www.actiefstal.nl