Pijn

Pijn kan acuut of chronisch zijn. Het is lastig om pijn te meten bij paarden, omdat zij niet kunnen aangeven hoeveel pijn zij ervaren. Hetzelfde probleem kent men in de humane geneeskunde: baby’s en dementerenden kunnen ook niet aangeven hoeveel pijn zij hebben.

Pijn is subjectief. Pijnbeleving is per persoon verschillend, van invloed zijn o.a. sekse, ras, stemming etc. Pijn is ook emotie.

Signaalverwerking van pijn

Pijn en de signaalverwerking vindt plaats in vier stappen:

  1. Transductie – het activeren van pijnreceptoren (pijnprikkel)
  2. Transmissie – ‘transport’ van het signaal door de zenuwbanen, dit is een elektrisch signaal, dat naar de ruggenmerg gaat. Bij het spinale reflex vindt directe terugkoppeling plaats, bijvoorbeeld het terugtrekreflex bij het ‘hamertje op de knie’ bij mensen, dit verloopt niet via de hersenen.
  3. Modulatie – het pijnsignaal kan versterkt worden of juist gedempt
  4. Perceptie – bewuste/emotionele ervaring. Hier kan ook de beleving van pijn beïnvloed worden

Verschillende soorten pijn

  • Ontstekingspijn – klap of weefseltrauma
  • Zenuwpijn – kan ontstaan door virusinfectie (bij mensen bijv. aangezichtspijn, de minste aanraking wordt als vreselijk pijnlijk ervaren) Pijnstillers hebben weinig effect, de zenuw zelf is beschadigd
  • Kankerpijn
  • Somatische pijn – pijn in bijvoorbeeld de gewrichten, als een paard kreupel is of een trauma heeft
  • Viscerale pijn – pijn in de ingewanden bijvoorbeeld bij koliek

Acute pijn treedt op bij weefselbeschadiging (trauma) en heeft een signaal- of waarschuwingsfunctie en is evolutionair bepaald. Dieren die geen pijn voelen, hebben minder kans op overleving.

Chronische pijn is pijn op lange termijn, drie tot zes maanden. De signaalfunctie is verloren gegaan en pijnstilling is veel moeilijker dan bij acute pijn. Soms ontstaat na een trauma een chronische pijn. In de humane geneeskunde kennen we dan ook de zogenaamde ‘pijn-poli’ in het ziekenhuis. Chronische pijn kan optreden als er in de acute fase wat misgaat in het zenuwstelsel. Chronische pijn kan voorkomen worden door ingrijpen in de acute fase.

Hoefbevangenheid

Acute pijn hierbij wordt veroorzaakt door de ontstekingsreactie in de hoornschoen. Het type pijn kan veranderen in een chronische pijn, daarom is pijnstilling belangrijk en hulp van de hoefsmid en fysiotherapeut en de dierenarts.

Chronische kreupelheid

Dit uit zich in o.a.dartel3

  • Kort lopen/onregelmatig
  • Platte oren
  • Zweten
  • Slecht eten/maagzweren
  • Spierafname
  • Stram/stijf
  • Afname vachtconditie
  • Depressief
  • Veel slapen

Helaas zijn deze signalen niet specifiek voor kreupelheid en kunnen ook een indicator zijn van een ander onderliggend probleem.

Meten van pijn

Het objectief vaststellen van de mate van pijn bij een paard is bijzonder lastig. De volgende instrumenten zijn daarvoor ontwikkeld:

  • VAS – visueel analoge schaal (van 0 t/m 10). In de humane geneeskunde kunnen patiënten hierbij zelf aangeven hoeveel pijn zij ervaren. Echter dit kent ook beperkingen bij patiënten die niet kunnen communiceren (baby’s, patiënten met verminderd bewustzijn)
  • Samengestelde pijnschaal
  • Gezichtsexpressie – grimace scale

Onderzoek

Visueel analoge schaal

In een onderzoek zijn mensen met verschillende achtergronden, masterstudenten, bachelor, dierenverzorgers en studenten gaan kijken naar paarden met pijnklachten door koliek. Hierbij werd gescoord op een schaal van 0 t/m 10.

Samengestelde schaal

Omdat deze manier van pijn vaststellen niet objectief genoeg is, is er een samengestelde pijnschaal ontwikkeld waarbij ook gedragskenmerken beoordeeld worden (schrapen, ontlasten), maar ook fysiologische waarden zoals hartslag en ademhaling.

Gezichtsexpressie

Bij deze manier van kwantificeren van pijn wordt gestructureerd gekeken naar de gezichtsuitdrukking van paarden. Orenspel, mond, spanning boven de ogen, kauwen, spiertonus, flemen/gapen etc.

App

Er is een app voor andriod beschikbaar om pijn te kwantificeren. Echter deze gegevens zijn gebaseerd op onderzoek voor en na castratie, dus niet gevalideerd op bijvoorbeeld koliek of kreupelheid.